Verdronken land een Zeeuws Atlantis

Wat de zee nam

Zeeland, land in zee. Dat geldt wel heel erg letterlijk voor de 117 Zeeuwse steden en dorpen die sinds het jaar 900 zijn verdronken. In elke zeearm, in alle eeuwen en voor iedere kust in Zeeland zijn dorpen vergaan. Soms spoelden complete eilanden in één keer van de kaart, soms deed de zee er eeuwen over om een stad als Reimerswaal definitief ‘onder water’ te krijgen.
Noordzee , Oosterschelde en Westerschelde beuken onvermoeibaar tegen de kilometers lange Zeeuwse dijken. Het is een constante krachtmeting tussen mens en natuur die al eeuwenlang speelt. En zo zijn het verdronken land en dorpen van Zeeland  getuige van de adembenemende en schrikbarende kracht van het water. Een blog over een Zeeuws Atlantis .

Je kunt het je bijna niet voorstellen als je vanaf de dijk over de zee of aan de andere kant over de akkers en weilanden tuurt.
Waar nu water, polder of natuurgebied is stonden vroeger, heel vroege,r huizen, kerken. stallen en schuren. Het waren eilanden, kleinere en grotere dorpen en zelfs stadjes die uiteindelijk het gevecht tegen het water verloren en verdwenen.
Hoe zag het eruit toen, wat gebeurde er en wat vind je er nog van terug? Als je je in de geschiedenis van het ondergelopen land en de vedronken dorpen verdiept kom je bijzondere bodemschatten, unieke natuurgebieden en ontroerende verhalen tegen. Verhalen over kerkklokken en zeemeerminnen en plaatsen met boeiende namen zoals Ganuenta , Wulpen, Koezand, Stuivezand , Hannekenswerve en Weele,

Het aantal verdronken kerkdorpen in Zeeland bedraagt ongeveer 117. Het gaat dan vooral om dorpen uit de latere middeleeuwen van 1000 tot 1500. Uit de tijden daarvoor zijn er er ook verdronken woonplaatsen bekend zoals het Romeinse Ganuenta bij Colijnsplaat en het vroegmiddeleeuwse Walacria bij Domburg. De voornaamste verklaring voor het grote aantal verdronken plaatsen is de ligging in een gebied met wijde riviermonden en een sterke getijdenwerking. Enerzijds omdat hier handelsplaatsen ontstonden voor het vervoer over water en anderzijds waren juist die plaatsen ook kwetsbaar door het wassende water.

Emelisse, Bath, Soelekerke, Brieskerke, Sint- Jacobskerke, Borrendamme, Wolfertsdorp, Hongersdijk, Nieuw- en Oud-Everinge, Coudorpe, Valkenisse, Pakinghe, Reimersdorpe, Venkerke, de eilanden Schoneveld, Wulpen, Koezand, Stuivezand, het Land van Reimerswaal en het Land van Saeftinghe…

Dorpen met een kerk in het midden, met een bakker, een school, een café, boerderijen. Dorpen met een eigen dialect, waar kermis werd gevierd, waar kinderen werden geboren en opa’s op bankjes zaten. Tot de zee kwam en besloot dat het genoeg was geweest. Honderdzeventien gemeenschappen, opgeslokt en weggevaagd.

De drie eilanden in de Westerschelde

Weggevaagd zijn ook de drie eilanden vóór de West Zeeuws-Vlaamse kust in de monding van de Westerschelde:
Wulpen, Schoneveld en Koezand.

Schoneveld werd na overstroming in 1375 niet meer vermeld. Alleen de zandbank Schoneveldsbank resteert. Hier leverde de Vlissingse zeeheld Michiel de Ruyter in 1673 een zeeslag, waarin hij een Engels-Franse vloot wist af te slaan. De bulderende kanonnen waren te horen tot in Middelburg. In 1735 verging bij Schoneveld het VOC-schip ’t Vliegend Hart’ met 256 koppen.
Wulpen, al vermeld in 1049, was het aanzienlijkste eiland van de drie.. Omstreeks 1240 werd in de Gudrun- of Kudrunsage een Germaans heldenepos, de slag op het ‘Wulpenzand’ beschreven Deze herinnerde vermoedelijk aan de strijd tegen de Vikingen in de negende eeuw.
Koezand werd in 1244 bedijkt. Nadat het aan Wulpen was vastgedijkt, verdween het samen met Wulpen in 1570 bijna compleet in de golven.

Het verdronken land van de Westerschelde

De Hooge Platen is verdronken land van recenter datum. Nu natuurgebied van slikken en zandplaten, was onderdeel van de in 1775-1778 bedijkte Hoofdplaatpolder. Ten oosten van Terneuzen zijn sporen van het verdronken Othene; in het Schor van Baalhoek, vóór de Kruispolder, restanten van ‘Oud’-Hontenisse.

Saeftinghe

In het meest oostelijke deel van de Westerschelde ligt het Verdronken Land van Saeftinghe, het grootste brakwaterschorrengebied van West-Europa. Het dankt zijn ontstaan voor een belangrijk deel aan militaire inundaties in 1584/1585, tijdens de Tachtigjarige Oorlog (de Opstand tegen Spanje). Behalve belangrijke prehistorische vondsten (zoals de oudste Zeeuwse aardewerkscherven) vinden we er sporen van verdronken middeleeuwse dorpen als Weele en Saeftinghe.

De kerkklok van Namen

Soms is het flink speuren naar sporen van de ruim honderd verdronken dorpen. In de kerktoren ‘Heilige Maria Hemelvaart’ van het dorpje Graauw klinkt nu nog steeds de oude luidklok van Namen uit de 17de eeuw. Het polderdorp is verdronken op de kerktoren na, die na de overstroming nog tijdelijk een baken voor de scheepvaart vormde. De kerk is inmiddels ook verdwenen en de kerkklok vormt nog de enige herinnering aan de nederzetting in het Verdronken Land van Saeftinghe. In het dorpje kun je ook nog enkele overblijfselen uit de zestiende eeuw. vinden: gebouwen als Fort Zandberg, Fort De Rape en Boerenmagazijn hebben zelf vaak te maken gehad met flinke overstromingen.

Verdronken Land van Zuid-Beveland

Ten noorden van de herdijkte oostelijke ‘staart’ van Zuid-Beveland ligt het Verdronken Land van Zuid-Beveland. Dit is grotendeels ontstaan door de vloeden van 1530 en 1532. Het is een weids gebied van stroomgeulen, ondiepten, slikken en wat schorren. Hierin liggen archeologisch waardevolle verdronken dorpen zoals Nieuwlande en Tolsende. Ook Zeelands enige ‘echte’ verdronken stad Reimerswaal ligt hier.

Westenschouwen, ’t zal u rouwen

dat ge heeft geroofd mijn vrouwe,

Westenschouwen zal vergaan

alleen de toren zal blijven staan’

Verdronken Westenschouwen

De legende van de zeemeermin van Westenschouwen is het verhaal over vissers die op een dag een zeemeermin in hun netten vinden. Over een zeemeerman die de haven in zwemt en de vissers vraagt haar vrij te laten. De vissers doen alsof ze hem niet horen, lachen hem uit en laten de zeemeermin sterven op de kade. De zeemeerman gooit wier en zand richting de haven en spreekt een vloek uit over het dorp . De zeemeerman zwemt weg en onheil treft het dorp. De haven verzandt, huizen storten in en de inwoners moeten elders een onderkomen zoeken.

De eenzame Plompe Toren

Is de Plompe toren de toren uit de legende? Dat is de vraag… Feit is wel dat het op dit moment de enige toren van een verdronken dorp is die nog overeind staat. En dat in zichzelf is al bijzonder.  Aan de rand van de Oosterschelde staat de bakstenen kerktoren recht overeind. Het verdwaalde gebouw vormde in de vijftiende eeuw het centrum van het dorpje Koudekerke. Een vestiging aan de drukke vaarroute naar Antwerpen. Het water vrat langzaam de zeearm van het land weg en in de 17de eeuw was het hele dorp op de toren na opgeslokt.

De foto’s in dit blog zijn afkomstig van DagjeWeg.nl, Provincie Zeeland, Van hier tot Timboektoe , VVV Zeeland en het Seasides archief. De coverfoto is van Edwin Paree.. De teksten komen uit Zeeuwse Ankers, Provincie. Zeeland , Een Dagje Weg en Zalig Zeeland.

Meer lezen over het verdronken land en dorpen .
Literatuur
Leo Adriaanse, Robert van Dierendonck en Jan Kuipers (red.), Verdronken dorpen in Zeeland 2 (special 12 bij Zeeuws Erfgoed, december 2005), Middelburg 2005.
Robert M. van Dierendonck, Jan J.B. Kuipers, Hans Jongepier en Dicky de Koning-Kastelijn, m.m.v. Leida C.J. Goldschmitz-Wielinga en Henk Hendrikse, Littekens van landverlies, in: M. Hemminga (red.) Deltalandschap, natuur en landschap van Zuidwest-Nederland in historisch perspectief, Heinkenszand 2004, 111-145.
Jan J.B. Kuipers (eindred.), Sluimerend in slik; verdronken dorpen en verdronken land in zuidwest Nederland, Middelburg/Vlissingen 2004.

3 gedachten over “Verdronken land een Zeeuws Atlantis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s